30 de julio

Todo este papel de plata

que cubre la superficie del mar

en esta tarde del julio,

apenas un par de horas antes de la puesta del sol,

es decir antes de que se despertasen otras gentes en otros sitios,

se pone para que mañana vuelva a tener delante de mis ojos

el horizonte y el cielo y el mar

unidos bajo la misma masa de luz y el mismo tono de azulado

y de ser así engañarme de nuevo de que el tiempo no existe

de que todo es una mentira

y hacer creer que por poco haya descubierto la verdad.

Τα παιδιά που ήμασταν

Κάποτε, όχι πολύ μακριά από σήμερα, τα παιδιά που ήμασταν και τα παιδιά που δεν ήμασταν ή δεν ξέραμε ότι ήμασταν, παίζαμε μαζί στη γειτονιά που είχαμε, που ξέραμε ότι είχαμε και που δεν υποψιαζόμασταν ότι θα χάναμε. Στη γειτονιά παίζαμε τα παιχνίδια που ξέραμε ή νομίζαμε ότι ξέραμε, πάντως μαθαίναμε να παίζουμε μαζί και να διαφωνούμε ταυτόχρονα επειδή δεν ξέραμε να ξεχωρίζουμε το δίκαιο από το άδικο, ήμασταν παιδιά και αυτό άλλοτε το ξέραμε και άλλοτε όχι.
Πολλές φορές, τα παιδιά που ήμασταν παίζαμε παιχνίδια ενηλίκων και τότε, εφόσον οι ενήλικοι μας πιάνανε να παίζουμε τα παιχνίδια τους, μας μάλωναν παρά το ότι δεν ξέραμε ότι παίζαμε τα παιχνίδια τους, δηλαδή δεν μας αναγνώριζαν καν το ακαταλόγιστο λόγω ηλικίας, όπως θα γινόταν αν είχε επέμβει ο εισαγγελέας, ο οποίος θα έθετε την υπόθεση στο αρχείο με συνοπτικές διαδικασίες.
Τα καλοκαίρια τα παιδιά που ήμασταν κάναμε διακοπές αναγκαστικά οικογενειακά μαζί με άλλα αναγκαστικά οικογενειακά παιδιά και αυτό δεν ήταν αναγκαστικά κακό. Όμως, στις διακοπές καλό θα ήταν τα παιδιά που ήμασταν να μαθαίναμε να κάνουμε διακοπές μόνα μας γιατί έτσι θα δοκιμάζαμε λίγο από την ελευθερία των ενηλίκων που μέχρι τότε δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε την ύπαρξή της, παρά το ότι χρησιμοποιούσαμε τη λέξη ελευθερία σε κάποιες μεμονωμένες περιπτώσεις, όπως στο φτου ξελεφτερία, αν και το συγκείμενο της εν λόγω χρήσης δεν μας βοηθούσε να φτάσουμε στο μεδούλι της συγκεκριμένης έννοιας. Βέβαια, η άγνοια της έννοιας της ελευθερίας δεν σημαίνει ότι τα παιδιά που ήμασταν ή μας έλεγαν ότι ήμασταν δεν δοκιμάζαμε μικρές μπουκιές ελευθερίας στις οικογενειακές διακοπές. Για παράδειγμα, όταν οι γονείς ξάπλωναν αναγκαστικά για τη μεσημεριανή σιέστα, τα παιδιά που ήμασταν προσποιόμασταν ότι κοιμόμασταν αναγκαστικά στα διπλανά κρεβάτια ή ράντζα ή στρώματα και μόλις αντιλαμβανόμασταν ότι οι γονείς βλέπουν όνειρα, σηκωνόμασταν και περπατώντας στις μύτες των ποδιών μας βγαίναμε στην αυλή, στον κήπο ή στην παραλία (την ανοργάνωτη, εννοείται) και παίζαμε μαζί με όσα παιδιά είχαν καταφέρει να σκεφτούν το ίδιο με μας και να πράξουν το ίδιο με μας και τότε παίζαμε ελεύθερα, δηλαδή χωρίς την επιτήρηση των γονιών, χωρίς καπέλο και αντηλιακή προστασία. Και καταλαβαίναμε τι θα πει ελευθερία, χωρίς να μπορούμε να την ορίσουμε με λέξεις, αμέσως μόλις ξυπνούσε κάποιος από τους γονείς – πραγματικά αρκούσε ένας γονιός για να καταστρέψει σε ελάχιστα δευτερόλεπτα το παραλήρημά μας – και να αρχίσει να φωνάζει ένα όνομα από τα παιδιά που ήμασταν, γιατί τότε ξέραμε σίγουρα ότι ήμασταν παιδιά, αν ήμασταν ενήλικες κανείς δεν θα μας αναζητούσε. Μόνο που αυτή η απότομη στέρηση της ελευθερίας άφηνε στην άμμο ημιτελή κάστρα, κυνηγητά χωρίς θηράματα, κρυφτά χωρίς αποκαλύψεις, ρακέτες χωρίς αποδέκτες, μπάλες χωρίς «μήλα» και ούτω καθεξής.
Τότε, τα παιδιά που ήμασταν αναγκαστικά επιστρέφαμε με απορία, θυμό και αγανάκτηση στα δωμάτια για να ακούσουμε από τους γονείς, εφόσον είχαν ξυπνήσει, ότι αυτό που κάναμε δεν πρέπει να το κάνουμε γιατί ήμασταν ακόμη παιδιά, και αν αυτοί δεν είχαν ξυπνήσει, περιμέναμε αναγκαστικά μέχρι να σηκωθούν για να ακούσουμε ότι αυτό που κάναμε δεν πρέπει να το κάνουμε γιατί ήμασταν ακόμη παιδιά, πράγμα που γνωρίζαμε ήδη από τους άλλους γονείς ή έστω υποψιαζόμασταν γιατί ως παιδιά που ήμασταν μπορεί να ξέραμε λίγα, υποψιαζόμασταν όμως πολύ περισσότερα από όσα νομίζαμε τότε.

XIII

Leve, leve, muito leve,
Um vento muito leve passa,
E vae-se sempre muito leve.
E eu nāo sei o que penso
Nem procuro sabel-o.

FERNANDO PESSOA, Poesias completas de Alberto Caeiro, Editorial PRE-TEXTOS, 2000, pag. 90

Στην προηγούμενη ζωή μου

Ήμουν και τότε άνθρωπος παρά το ότι έμοιαζα με σκύλο (αυτό, μάλλον θα προερχόταν από την επόμενη). Με είχε γεννήσει ένας Φώτης και μια Αγγέλικα. Δυο μικρά παιδιά ορφανά που συνεννοηθήκανε, όταν ψηλώσουν, να παντρευτούνε και να γεννήσουν εμένα για να τα υιοθετήσω. Έτσι κι έγινε. Και όλα πήγαιναν καλά όσο ήμουνα κι εγώ παιδί. Μόλις, όμως, είπα να μεγαλώσω κάτι μπερδεύτηκε μέσα μου. Δεν ήξερα.

Άρχισα λοιπόν να παρατηρώ τους άλλους ανθρώπους, να μάθω πώς είναι ο μεγάλος. Στο τέλος, και μετά από πολύ εκτεταμένες και σε βάθος έρευνες, κατέληξα ότι οι μεγάλοι άνθρωποι χωρίζονται σε δυο κατηγορίες: αυτοί που βάζουν το χαρτί υγείας στην τουαλέτα να τρέχει με την άκρη του χαρτιού πάνω από το ρολό και αυτοί που το βάζουν να τρέχει από κάτω. Στη συνέχεια, κατέληξα ότι το ίδιο συμβαίνει και με τις κρεμάστρες στη ντουλάπα: αυτοί που βάζουν το άνοιγμα της κρεμάστρας να κοιτάει προς τα μέσα και οι άλλοι προς τα έξω. Τώρα, αυτά τα δύο είμαι σίγουρη ότι κάπως συνδέονται αλλά δεν ξέρω πώς. Αφότου έκανα την ανακάλυψη αυτή, κάθε φορά που πήγαινα σε ένα σπίτι, με την πρώτη ευκαιρία πήγαινα στην τουαλέτα για να δω πώς ήταν τοποθετημένο το χαρτί και να σχηματίσω άποψη για τον οικοδεσπότη. Περνώντας τα χρόνια, προχώρησα λίγο και όταν έβρισκα το ρολό με την άκρη του χαρτιού από κάτω το διόρθωνα γιατί εγώ ανήκω στην άλλη κατηγορία.

Επίσης, ένα από τα ωραιότερα πράγματα στην προηγούμενη ζωή μου ήταν οι πατάτες οι τηγανητές. Μόνο που ποτέ δεν τις ευχαριστιόμουν γιατί τις φύλαγα να τις φάω με την ησυχία μου στο τέλος, αφού θα είχα ολοκληρώσει το καθήκον του υπόλοιπου φαγητού. Και τότε πια, δυστυχώς, χάνανε όλη τους τη νοστιμιά. Και τότε σκέφτηκα ότι στην επόμενη ζωή μου θα τρώω πρώτα τις πατάτες, αφού αυτές είναι που μ΄ αρέσουν. Και μετά, αφού πέρασαν χρόνια πολλά, κατάλαβα ότι συχνά την πατάμε και ζούμε την τωρινή μας ζωή σαν να ήταν η προηγούμενη και ούτω καθεξής. Έτσι, αποφάσισα να τρώω τις πατάτες πρώτα από τώρα και να μην περιμένω την επόμενη ζωή μου, και αυτή υπήρξε η αρχή της επόμενης ζωής μου μέσα στην προηγούμενη.

Η προηγούμενη ζωή μου ανήκει στη Γαρουφαλιά Λυγερού, ή μάλλον αυτό που της ανήκει είναι το σχετικό κείμενο και όχι η προηγούμενη ζωή μου γιατί αν ήμουν σε θέση να γνωρίζω σε ποιον ανήκει η ζωή, η προηγούμενη και η επόμενη, εφόσον υπάρχει διαδοχή ζωών, δεν θα ήμουν εδώ όπως αντιλαμβάνεστε, αλλά θα είχα κάνει τρελή μπίζνα...Την ευχαριστώ θερμά για την παραχώρηση άδειας ανάρτησης του κειμένου της στο μπλογκ μου και είμαι σίγουρος ότι θα ακολουθήσει η φιλοξενία και άλλων κειμένων της γιατί η διαμονή εδώ είναι δωρεάν, βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της πόλης εύκολα προσβάσιμο με το όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς και περιλαμβάνει όλα τα γεύματα χωρίς κανένα αντάλλαγμα.

Φίλε,

λένε ότι η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία, άρα εμείς πεθαίνουμε πριν την ελπίδα. Κατά συνέπεια η ελπίδα είναι ακόμα νέα και υγιής. Με ένα πρόχειρο υπολογισμό, αν εσύ έχεις διανύσει ήδη τρεις δεκαετίες και κάτι ζωής, η ελπίδα μόλις που εισέρχεται στην εφηβεία. Για αυτό το λόγο αξίζει τον κόπο να την κυνηγήσεις γιατί αγαπώντας πιστά την ελπίδα κατακτάς τη σοφία. Έτσι, θα έχουν δίκιο όλοι όταν θα λένε να ένας σοφός, εννοώντας εσένα, και μάλιστα ανεξάρτητα από το αν έχεις άσπρα μαλλιά ή μακριά μαλλιά ή καθόλου μαλλιά γιατί οι τρίχες είναι το τελευταίο που πεθαίνει πάνω μας, οπότε κουβαλάνε κατά κάποιο τρόπο, ακόμα και μετά θάνατον, κάτι από την ελπίδα που έχουμε πριν εγκαταλείψουμε για πάντα τα εγκόσμια. Με άλλα λόγια, οι τρίχες, όντας το έσχατο όριο μεταξύ ζώντων και τεθνεώτων, είναι οι τελευταίες που απελπίζονται, όταν δηλαδή αποβάλλουν από τον πυρήνα των ατόμων τους κάθε ελπίδα...

"101 ΕΛΕΝΗ"

Στις 14 Αυγούστου 1868, γύρω στις 7 το απόγευμα (τοπική ώρα Μίτσιγκαν) ο αστρονόμος Τζέιμς Κρέιγκ Γουότσον τελείωνε την ανάγνωση της Ιλιάδας του Ομήρου και λίγο αργότερα θα καθόταν στο τραπέζι για να δειπνήσει με τη γυναίκα του. Όμως μπουκιά δεν του κατέβαινε γιατί στο μυαλό του περιστρεφόταν η Ελένη, όμοια με την περιστροφή του αστεροειδούς που θα ανακάλυπτε τα ξημερώματα της επόμενης μέρας στον ουρανό.
Ο Τζέιμς διατελούσε διευθυντής του Αστεροσκοπείου του Ανν Άρμπορ. Εκεί παρακολουθούσε την εξέλιξη των παλλόμενων, κατακλυσμιαίων και συμβιωτικών αστέρων στα πλανητικά νεφελώματα των υπερκαινοφανών υπολειμμάτων. Όλο αυτόν τον καιρό της επίμονης παρακολούθησης των αστρικών σμηνών στον πυρήνα του ενεργούς γαλαξία μαζί με την εντατική ανάγνωση του ομηρικού έπους, ο Τζέιμς ένιωθε ότι βρισκόταν πολύ κοντά στην ανακάλυψη ενός αστεροειδούς εντός της Κύριας Ζώνης Αστεροειδών, ο οποίος έφερε τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της Ωραίας Ελένης από την ελληνική μυθολογία. Και τελικά δεν έπεσε έξω. Διότι ο συνδυασμός της εξονυχιστικής έρευνας της μεσοαστρικής ύλης και της ενδελεχούς μελέτης των κλασσικών κειμένων της αρχαιότητας θα του αποκάλυπτε τον αστεροειδή που θα βάφτιζε "101 Ελένη" χωρίς δεύτερη σκέψη. Ιδού οι λόγοι:
1. Από τη μια μεριά, σύμφωνα πάντα με τον Όμηρο, η Ελένη γεννήθηκε από την ένωση του Ολύμπιου θεού Δία και της θνητής Λήδας. Η δε ομορφιά της ήταν θρυλική για αυτό και υπήρξε η πλέον περιζήτητη νύφη της εποχής με τις καταστροφικές συνέπειες για την Ελλάδα και τις έριδες που έκτοτε επικρατούν με τη γείτονα χώρα. Από την άλλη μεριά, ο υπό παρατήρηση αστεροειδής δημιουργήθηκε από την αλληλεπίδραση του ισχυρότατου μαγνητικού πεδίου του Δία, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος και της "38 Λήδας", η οποία αποτελεί δορυφόρο με επιβεβαιωμένη τροχιά γύρω από τον εν λόγω πλανήτη. Συγκεκριμένα, επειδή η έκταση της μαγνητόσφαιρας του Δία αυξομειώνεται, καθώς μεταβάλλεται η πίεση του ηλιακού ανέμου, η "38 Λήδα" που περιφέρεται κανονικά σε μέση απόσταση 11.160.000 χμ. από το κέντρο του Δία, πλησίασε κάποια στιγμή πολύ κοντά στην πυκνή ατμόσφαιρα του προανεφερθέντος πλανήτη, με αποτέλεσμα να μεταβληθούν τα στοιχεία της τροχιάς της και να επέλθει το μοιραίο. Το φρούτο αυτών των παρέλξεων αποτελεί ο αστεροειδής "101 Ελένη" που για καιρό παρατηρούσε ο Τζέιμς από το τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου του Ανν Άρμπορ.
2. Άλλο κοινό χαρακτηριστικό αποτελεί η συμβίωση με τους Τρώες. Ως γνωστόν, η Ελένη έζησε για πολλά χρόνια στην Τροία μετά την αρπαγή της από το βουτυρόπαιδο τον Πάρις. Ομοίως, ο "101 Ελένη" αποτελεί έναν από τους εκατοντάδες αστεροειδείς που ανήκουν, κατά τους επιστήμονες στα "μέλη της Τρωικής Ομάδας" ακολουθώντας την κίνηση του Δία και άλλων κυρίαρχων πλανητών.
3. Τέλος, επιστρέφοντας για άλλη μια φορά στον Όμηρο θα συναντήσουμε τις παρακάτω αναφορές σε σχέση με την εξωτερική εμφάνιση της Ωραίας Ελένης: καλλίκομον (ομορφομαλλούσα), καλλιπάρηον, (ομορφοπρόσωπη), τανύπεπλον (ομορφοντυμένη), κτλ. Πρόκειται δηλαδή για μια πολύ περιποιημένη γυναίκα που προφανώς ξεχώριζε από τις υπόλοιπες του συρμού. Γιατί μπορεί η Ελένη να ήταν ωραία, όμως ωραία ήταν και η Ανδρομάχη, η Εκάβη, η Κασσάνδρα, η Πηνελόπη, η Ναυσικά, η Πολυμήλα, η Αρήτη, η Ιπποδάμεια, η Αγαμήδη και τόσες άλλες γυναικείες μορφές που κατέχουν ξεχωριστή θέση στο ομηρικό ποιητικό στερέωμα. Ωστόσο, μια απλή εξέταση των κυριότερων χαρακτηριστικών του προσφιλούς μας αστεροειδούς με τα κατάλληλα αστρονομικά όργανα αποκαλύπτει τα εξής: Ο "101 Ελένη" έχει σφαιρικό σχήμα σαν γυναικείο πρόσωπο ενώ η σύνθεση πυριτίου, άνθρακα και σιδήρου δημιουργεί την εντύπωση "χαίτης" που ανεμίζει όταν διακρίνεται η τροχιά της στα ανώτερα στρώμματα της στρατόσφαιρας. Επειδή η επιφάνειά της επηρεάζεται από νησίδες ατμοσφαιρικής ύλης μεταξύ υγρής και αεριώδους κατάστασης, εμφανίζει συχνά σχηματισμούς δίσκων επαυξήσεως με δομή κοσμολογικών παραμέτρων που μοιάζουν με χρωματιστά επάλληλα πέπλα κατάστικτα από κηλίδες εναλλαγής φωτεινών και σκοτεινών ζωνών που προκαλούν δέος, σαν τις δημιουργίες υψηλής ραπτικής του οίκου Valentino για τη σεζόν Άνοιξη/Καλοκαίρι 2010, οι οποίες είναι εμπνευσμένες από την Αμερικανίδα εικαστικό Jennifer Steinkamp. Για αυτό το λόγο, άλλωστε, ο "101 Ελένη" ξεχωρίζει μακράν από τους υπόλοιπους δορυφόρους του Δία, όπως την Αμάλθεια, την Ιμαλία, την Πασιφάη, τη Σινώπη, τη Λυσιθέα, την Αδράστεια, την Καλλιρόη, τη Χαλδήνη, την Αρπαλύκη, τη Θυώνη, την Ευάνθη, τη Θελξινόη, την Κυλλήνη και άλλους δορυφόρους με ονόματα μυθολογικών προσώπων.
Ο Τζέιμς είχε φύγει από το σπίτι του εκείνο το θερμό βράδυ, παραμονές Δεκαπενταύγουστου για να επαληθεύσει στο εργαστήριό του όσα στροβιλίζονταν στο μυαλό του σαν συντρίμμια ενός πλανήτη που θρυμματίστηκε από κάποια κατακλυσμιαία σύγκρουση. Το επόμενο πρωί περπάτησε ως το σπίτι του, ήρεμος μετά την ανακάλυψη του αστεροειδούς που συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά της ηρωίδας του Ομήρου και έφαγε με περίσσια όρεξη το πρωινό που του είχε ετοιμάσει η γυναίκα του, είχε να φάει εξάλλου από το μεσημέρι της προηγούμενης μέρας. Επειδή η ονοματοδοσία του αστεροειδούς ανήκει σε αυτόν που τον ανακάλυψε, ο Τζέιμς επέλεξε να δώσει το όνομα της Ελένης από την ελληνική μυθολογία αντί να δώσει το όνομα της πόλης του, ή το ίδιο το όνομά του ή το όνομα των παιδιών του ή το όνομα του κατοικιδίου του, όπως συνηθίζεται από την επιστημονική κοινότητα των αστρονόμων. Παρά τη συνειδητή επιλογή του κ. Γουότσον να μην ονομάσει ποτέ στη ζωή του κανένα αστρικό σώμα με το όνομά του, διότι ήταν αθεράπευτα ρομαντικός και λάτρης της κλασσικής εποχής, κάποιος μεταγενέστερος αστρονόμος ονόμασε προς τιμήν του ένα αστεροειδή που ανακάλυψε το 1912 ως "729 Watsonia", προφανώς από παντελή έλλειψη σεβασμού ή φαντασίας προς τον μέντορά του.

Η έξοδος της ανάμνησης από το μαγιάτικο απόγευμα

Εσύ κι εγώ τα’ χουμε όλα

λίγο πολύ με θέλεις και

σε θέλω για πάντα συνέχεια

και κάθε μέρα που περνά δεν περνά

χωρίς ένα πλοίο να σκίζει την επιφάνεια της

θάλασσας που πάνω στον αφρό παρασέρνει ένα

μπουκάλι χωρίς μήνυμα αφού κάτι

τέτοιο θα ήταν περιττό.